Nezam El-Tayebat FactcheckEen wetenschappelijke beoordeling van het voedingssysteem “نظام الطيبات”
Land kiezen
Taal kiezen: Nederlands

Mogelijk waar Overgeïnterpreteerd Zekerheid van het bewijs: redelijk voorlopig C-SYS-02

Voeding is de eerste (belangrijkste) oorzaak van moderne (niet-overdraagbare) ziekten.

In het kort: Deze bewering is gedeeltelijk waar. Een ongezonde voeding is wereldwijd een van de belangrijkste oorzaken van chronische ziekten en verhoogt ook de bloeddruk en de bloedsuiker, maar de nieuwste wereldwijde analyses plaatsen hoge bloeddruk, luchtvervuiling en tabak vóór voeding, dus 'de eerste oorzaak' overdrijft het bewijs.
Conclusie: Een ongezonde voeding is een van de belangrijkste oorzaken van chronische ziekten, maar de nieuwste wereldwijde analyses plaatsen hoge bloeddruk, luchtvervuiling en tabak ervóór, dus 'de eerste oorzaak' overdrijft het bewijs.
  1. Oorspronkelijke uitspraak
  2. Wetenschappelijke beoordeling
  3. Wetenschappelijk bewijs in detail
  4. In eenvoudige taal
  5. Studies over deze bewering
  6. Regionale context
  7. Wat geldt in mijn land?
  8. Referenties

Oorspronkelijke uitspraak

الغذاء عند د. ضياء هو السبب الأول للأمراض المستحدثة

letterlijk volgens de bron. Vertaling door het project; de Arabische formulering is bepalend.

Vertaling

Voeding is de eerste (belangrijkste) oorzaak van moderne (niet-overdraagbare) ziekten.

Herkomst

Bronstatus
Archiefredactie
Toeschrijving
Archive editors summarising Elawady's view
Herkomst
https://eltayebat.com/
Onzekerheid over de toeschrijving
Written by archive operators; not attributed to Elawady.
Betrokken bevolkingsgroep

General

Geografische beperking door Elawady

none found

Wetenschappelijke beoordeling

Mogelijk waar – Er is enig bewijs dat voor de uitspraak pleit, maar het is niet voldoende voor een duidelijk oordeel.

Zekerheid van het bewijs: redelijk – Verder onderzoek kan de beoordeling nog beïnvloeden.

1. Wat werd er beweerd?

Food is the primary cause of modern diseases.

2. Wat is aantoonbaar juist?

Diet is among the leading risk factors for chronic disease: GBD 2017 attributed 11 million deaths (22% of adult deaths) to dietary risks (I-SYS-01); in GBD 2019 and 2021 dietary risks remained a leading Level 2 cluster (I-SYS-02, I-SYS-101), and diet also raises blood pressure, BMI and blood glucose, which are counted separately.

3. Wat is onjuist of overdreven?

'First cause' is not supported by the newest analyses: in GBD 2021 the leading single risks were particulate air pollution (8.0% of DALYs), high systolic blood pressure (7.8%) and smoking (5.7%), and dietary risks ranked fifth among Level 2 clusters (I-SYS-101); in GBD 2023 high blood pressure, air pollution, high fasting glucose and smoking led (I-SYS-102). In a large UK cohort, smoking, socioeconomic factors and physical activity were the strongest drivers of mortality (I-SYS-103). The dietary risks that matter most (high sodium, low whole grains and fruit; I-SYS-01) are not those the system emphasises.

4. Wat blijft onduidelijk?

Ranking diet vs blood pressure overlaps because diet contributes to blood pressure.

5. Welke studies ondersteunen het?

I-SYS-01; partly I-SYS-02 and I-SYS-101 (diet a leading cluster).

6. Welke studies spreken het tegen?

I-SYS-02, I-SYS-101, I-SYS-102, I-SYS-103, I-CAN-03.

7. Wat geldt voor Duitsland en Europa?

Same global evidence.

8. Wat is er bekend over Egypte?

Same.

9. Welke praktische conclusie is passend?

Voeding is een belangrijk middel om chronische ziekten te voorkomen, samen met niet roken, het onder controle houden van de bloeddruk, schone lucht, lichamelijke activiteit en het beperken van alcohol.

Details van de beoordeling

Onderbouwing van de zekerheid van het bewijs

Moderate: GBD 2017 ranked suboptimal diet first (22% of adult deaths; I-SYS-01), but the newer GBD rounds rank it lower - third (males) and second (females) for deaths and fifth for DALYs in GBD 2019 (I-SYS-02), fifth Level 2 risk for DALYs in GBD 2021 (I-SYS-101), with high systolic blood pressure, air pollution, high fasting glucose and smoking as leading single risks in GBD 2023 (I-SYS-102). Diet partly acts through blood pressure, BMI and glucose, so its total role is larger than its separate rank.

Kwaliteit van de bron

Archive editorial.

Regionale overdraagbaarheid

High.

Regionale reikwijdte van de bewering
algemeen (biologisch/medisch)
Laatst gecontroleerd
26 oktober 2026 voorlopig

Wetenschappelijk bewijs in detail

Overgeïnterpreteerd – Er bestaat een echte bevinding, maar de bewering haalt er meer uit dan de gegevens toelaten (bijv. verband opgevat als oorzaak, dierlijke gegevens toegepast op mensen, klein effect voorgesteld als groot).

Onderzoeksvraag: Is diet the leading (first) risk factor for non-communicable disease burden worldwide?

Onderzoeksvraag in detail (PECO)
Populatie
Global population
Interventie of blootstelling
Dietary risks
Vergelijking
Other risk factors (blood pressure, tobacco, air pollution, glucose, BMI)
Geografische reikwijdte
global incl. Egypt and Europe
Uitkomstmaten
  • Attributable deaths
  • Attributable DALYs
  • Ranking

Studieresultaten zoals door de auteurs gerapporteerd. Onze beoordeling volgt hieronder.

Wat pleit voor de bewering?

Wat pleit tegen de bewering?

Wat zegt het totale bewijs?

Redactionele beoordeling op basis van de bovenstaande studies – zelf geen studieresultaat.

Welk standpunt is beter onderbouwd?

Diet is one of the leading modifiable risk clusters for non-communicable disease and contributes to high blood pressure, glucose and BMI, but in the newest global analyses it is not the single first cause; air pollution, high blood pressure and tobacco rank higher.

Waarom sommige studies zwaarder wegen

Newer GBD rounds (2019, 2021, 2023) supersede GBD 2017 and consistently rank diet below blood pressure and tobacco; mediation means diet's total role is larger than its separate ranking.

Is een oorzakelijk verband aangetoond? Waarschijnlijk Causal evidence for many dietary risks is from cohorts and some RCTs (e.g. sodium); weaker than for tobacco.

Resterende onzekerheid

Ranking depends on how risks are grouped and on mediation assumptions.

Gerechtvaardigde conclusie

Food is a leading cause of modern diseases, but calling it 'the first cause' overstates current evidence.

Waarom lijken studies elkaar tegen te spreken?

GBD 2017 (diet first) vs GBD 2019-2023 (diet second to fifth) differ because of updated relative risks and TMRELs (diet burden revised 29.7% downward) and different grouping levels; not a contradiction in data quality.

Hangt dit af van het land?
Algemene biologische effecten
Universal human biology; applies in Egypt, Germany and elsewhere.
Eetgewoonten
Not decisive for this claim.
Herkomst van het voedingsmiddel
Not relevant.
Contaminanten
Not relevant.
Nationale productieomstandigheden
Not relevant.
Wettelijke regels
Not relevant.
Werkelijke monitoringgegevens
GBD analyses include Egypt; Egypt-specific rankings were not extracted.

Een regionaal verschil dat de conclusie verandert, wordt niet ondersteund door robuuste gegevens.

Statistische hercontrole
  • Share of DALYs attributable to all quantified risks – 1.27/2.80 = 45.4%. herberekend
Zekerheid van het totale bewijs (GRADE, vereenvoudigd)
Belangrijkste uitkomstmaat
Rank of diet among risk factors for NCD burden
Startniveau
hoog (gerandomiseerde studies)
Redenen voor afwaardering
  • inconsistency (rankings differ between GBD rounds)
  • indirectness (model-based attribution)
Resultaat
redelijk

Vereenvoudigde beoordeling door één beoordelaar, volgens de GRADE-benadering; geen formeel GRADE-panel. GRADE beoordeelt het geheel van het bewijs voor één uitkomstmaat, niet afzonderlijke studies.

Gecontroleerde klinische richtlijnen en officiële standpunten
  • IARC/WHO and European Commission (European Code Against Cancer, 5th ed.): ECAC5 - diet, excess body weight, physical activity, sedentary behavior, breastfeeding, and cancer (Mol Oncol 2026; PMID 41542809) (2026) · Oorspronkelijke publicatie
    Eat whole grains, vegetables, legumes and fruits as a major part of the daily diet; limit red meat and avoid processed meat; limit sugary drinks and ultra-processed foods; dairy and supplements not included because evidence is heterogeneous.
  • WHO: Cancer - fact sheet (2026) · Oorspronkelijke publicatie
    About 38% of cancers can be prevented by avoiding risk factors (tobacco, alcohol, unhealthy diet, inactivity, air pollution); about 10% are attributable to infections; many cancers can be cured if detected early and treated effectively.
Zoekstrategie

Gedocumenteerde literatuurzoekacties voor deze controle (zoekstrings in de oorspronkelijke databasesyntaxis).

DatabaseDatumZoekopdrachtGezocht naarTreffersOpgenomen
Europe PMC26 oktober 2026TITLE:"risk factors" AND TITLE:"204 countries" AND (GBD 2021 OR GBD 2023) AND JOURNAL:"Lancet"beide richtingen2
Europe PMC26 oktober 2026(TITLE:"dietary risks" OR TITLE:"suboptimal diet" OR TITLE:"dietary risk") AND (TITLE:"global burden" OR TITLE:"GBD") AND PUB_YEAR:[2021 TO 2026]ondersteunend bewijs46
Europe PMC26 oktober 2026TITLE:"Integrating the environmental and genetic architectures of aging and mortality"beide richtingen1
Europe PMC26 oktober 2026(Tayebat OR Tayibat OR Elawady OR "El-Awady diet" OR "Al-Awady")beide richtingen377
PubMed26 oktober 2026("dietary risks"[tiab]) AND ("Global Burden of Disease"[tiab]) AND (deaths[tiab]) AND (leading[tiab])ondersteunend bewijs56
PubMed26 oktober 2026("risk factors"[ti]) AND ("Global Burden of Disease Study 2021"[tiab] OR "GBD 2021"[tiab] OR "GBD 2023"[tiab]) AND Lancet[ta]tegensprekend bewijs4

Open vragen

Egypt-specific GBD rankings.

Hoe grondig werd dit gecontroleerd?

7 gekoppelde studies: 3 gecontroleerd in de volledige tekst (waarvan 2 met een gestructureerde beoordeling van het risico op bias), 4 op basis van de samenvatting, 0 alleen bibliografisch. Er heeft nog geen formele beoordeling door twee onafhankelijke beoordelaars en geen onafhankelijke controle door menselijke deskundigen plaatsgevonden.

Laatste wetenschappelijke controle: 26 oktober 2026

Geschiedenis van het oordeel
  1. 25 oktober 2026 · Fase 1 · Eerste beoordeling: Grotendeels waar (redelijk)
  2. 26 oktober 2026 · Fase 4 (systematische beoordeling van het bewijs) · Oordeel gewijzigd: Grotendeels waar (redelijk) → Mogelijk waar (redelijk)
    Verdict changed from MOSTLY_TRUE to POTENTIALLY_TRUE. The earlier verdict relied mainly on GBD 2017, which ranked diet first. The two newer GBD rounds (2021, I-SYS-101; 2023, I-SYS-102), together with GBD 2019 (I-SYS-02), consistently rank high blood pressure, air pollution and tobacco ahead of diet, and an exposome study (I-SYS-103) identifies smoking, socioeconomic status and activity as the strongest drivers. Diet remains a leading, partly upstream cause, so the claim is partly true but 'first cause' is overstated.
    Nieuwe bronnen: I-SYS-101 I-SYS-102 I-SYS-103

In eenvoudige taal

Het archief zegt dat voeding de eerste oorzaak van moderne ziekten is. Voeding is inderdaad een van de belangrijkste oorzaken, en een ouder wereldwijd onderzoek plaatste haar op de eerste plaats. Nieuwere updates van hetzelfde project plaatsen hoge bloeddruk, luchtvervuiling en roken hoger, met voeding in de top vijf - al verhoogt voeding zelf ook de bloeddruk en de bloedsuiker. De belangrijkste voedingsproblemen zijn te veel zout en te weinig volkoren granen en fruit.

Studies over deze bewering

Studies die de bewering ondersteunen (1)

  • Poor diet is linked to about one in five adult deaths worldwide

    GBD 2017 Diet Collaborators. Lancet 2019 · PMID 30954305 · DOI 10.1016/S0140-6736(19)30041-8
    Risicobeoordelingonafhankelijke controlevolledige tekst gecontroleerd★ sleutelstudie

    11 million deaths in 2017 were attributed to dietary risks, mainly too much salt and too few whole grains and fruits.

    Diet responsible for ~22% of adult deaths

    Ondersteunt de studie de concrete bewering? Deels · Methodologische kwaliteit: redelijk · Zekerheid van het bewijs: zie de totale beoordeling van de bewering

    Oorspronkelijke publicatie · Wetenschappelijke details

    Studie eenvoudig uitgelegd
    Wat wilden de onderzoekers te weten komen?

    Quantify diet-attributable deaths.

    Hoe werd de studie uitgevoerd?

    GBD comparative risk assessment.

    Hoeveel mensen, dieren of monsters werden onderzocht?

    195 countries.

    Wat werd er werkelijk gevonden?

    11 million deaths (22%).

    Hoe groot was het waargenomen effect?

    Sodium 3 m, whole grains 3 m, fruit 2 m deaths.

    Wat betekenen de resultaten in het dagelijks leven?

    Eat more whole grains and fruit, less salt.

    Wat zijn de beperkingen van de studie?

    Observational inputs.

    Wat zegt zij over de concrete bewering van Elawady?

    Diet matters; the main dietary problems differ from the system's forbidden list.

    Gelden de resultaten voor Duitsland en Europa?

    High.

    Wat kan uitdrukkelijk niet uit deze studie worden afgeleid?

    That food is the sole cause.

    Wetenschappelijke details →

Studies die de bewering tegenspreken of beperken (5)

  • High blood pressure and tobacco are the top risk factors for death worldwide

    GBD 2019 Risk Factors Collaborators. Lancet 2020 · PMID 33069327 · DOI 10.1016/S0140-6736(20)30752-2
    Risicobeoordelingonafhankelijke controlevolledige tekst, gestructureerde beoordeling van het risico op bias★ sleutelstudie

    In 2019, high blood pressure was linked to 10.8 million and tobacco to 8.7 million deaths.

    Top Level-2 risks: high SBP, tobacco

    Ondersteunt de studie de concrete bewering? Nee · Methodologische kwaliteit: redelijk · Zekerheid van het bewijs: zie de totale beoordeling van de bewering

    Oorspronkelijke publicatie · Wetenschappelijke details

    Studie eenvoudig uitgelegd
    Wat wilden de onderzoekers te weten komen?

    Rank risk factors.

    Hoe werd de studie uitgevoerd?

    GBD 2019.

    Hoeveel mensen, dieren of monsters werden onderzocht?

    204 countries.

    Wat werd er werkelijk gevonden?

    High blood pressure and tobacco lead; dietary risks rank among the top five; all 87 risks together explain 47.8% of global disease burden.

    Hoe groot was het waargenomen effect?

    19.2% and 15.4% of deaths.

    Wat betekenen de resultaten in het dagelijks leven?

    Check blood pressure; avoid tobacco; diet is one lever.

    Wat zijn de beperkingen van de studie?

    Modelling.

    Wat zegt zij over de concrete bewering van Elawady?

    Multiple causes.

    Gelden de resultaten voor Duitsland en Europa?

    High.

    Wat kan uitdrukkelijk niet uit deze studie worden afgeleid?

    Individual risk.

    Wetenschappelijke details →

  • Smoking, alcohol and excess weight lead global avoidable cancer deaths

    GBD 2019 Cancer Risk Factors Collaborators. Lancet 2022 · PMID 35988567 · DOI 10.1016/S0140-6736(22)01438-6
    Risicobeoordelingonafhankelijke controlevolledige tekst, gestructureerde beoordeling van het risico op bias

    44% of cancer deaths worldwide in 2019 were attributable to known risk factors, smoking first; diet accounted for about 5-6% of cancer burden.

    For cancer, smoking leads

    Ondersteunt de studie de concrete bewering? Deels · Methodologische kwaliteit: redelijk · Zekerheid van het bewijs: zie de totale beoordeling van de bewering

    Oorspronkelijke publicatie · Wetenschappelijke details

    Studie eenvoudig uitgelegd
    Wat wilden de onderzoekers te weten komen?

    Global attributable cancer burden.

    Hoe werd de studie uitgevoerd?

    GBD modelling.

    Hoeveel mensen, dieren of monsters werden onderzocht?

    204 countries.

    Wat werd er werkelijk gevonden?

    4.45 million cancer deaths (44.4%) attributable to modelled risks in 2019; tobacco 33.9% of male and 10.7% of female cancer DALYs; dietary risks 5.9% and 5.1%.

    Hoe groot was het waargenomen effect?

    4.45 million deaths.

    Wat betekenen de resultaten in het dagelijks leven?

    Avoid tobacco and alcohol, keep healthy weight.

    Wat zijn de beperkingen van de studie?

    Model-based estimates; sparse data in many countries; infections and UV not included.

    Wat zegt zij over de concrete bewering van Elawady?

    Diet is one factor among several.

    Gelden de resultaten voor Duitsland en Europa?

    High.

    Wat kan uitdrukkelijk niet uit deze studie worden afgeleid?

    That the remaining 56% of cancer deaths have no external cause (infections and UV were not modelled); individual risk for a given person.

    Wetenschappelijke details →

  • Global causes of ill health in 2021

    GBD 2021 Risk Factors Collaborators. Lancet 2024 · PMID 38762324 · DOI 10.1016/S0140-6736(24)00933-4
    Risicobeoordelingonafhankelijke controlesamenvatting (abstract) gecontroleerd★ sleutelstudie

    Air pollution, high blood pressure and smoking were the top single risks; poor diet as a group ranked fifth.

    Diet fifth-leading Level 2 risk for DALYs in 2021

    Ondersteunt de studie de concrete bewering? Deels · Methodologische kwaliteit: hoog · Zekerheid van het bewijs: zie de totale beoordeling van de bewering

    Oorspronkelijke publicatie · Wetenschappelijke details

    Studie eenvoudig uitgelegd
    Wat wilden de onderzoekers te weten komen?

    Rank risk factors worldwide.

    Hoe werd de studie uitgevoerd?

    Global modelling study.

    Hoeveel mensen, dieren of monsters werden onderzocht?

    204 countries.

    Wat werd er werkelijk gevonden?

    Air pollution and high blood pressure lead.

    Hoe groot was het waargenomen effect?

    PM 8.0%, SBP 7.8%, smoking 5.7% of DALYs.

    Wat betekenen de resultaten in het dagelijks leven?

    Diet matters a lot but is not the only or first cause.

    Wat zijn de beperkingen van de studie?

    Model-based.

    Wat zegt zij over de concrete bewering van Elawady?

    Partly contradicts 'food is the first cause'.

    Gelden de resultaten voor Duitsland en Europa?

    High.

    Wat kan uitdrukkelijk niet uit deze studie worden afgeleid?

    Exact causal shares.

    Wetenschappelijke details →

  • Global health 2023

    GBD 2023 Disease and Injury and Risk Factor Collaborators. Lancet 2025 · PMID 41092926 · DOI 10.1016/S0140-6736(25)01637-X
    Risicobeoordelingonafhankelijke controlesamenvatting (abstract) gecontroleerd★ sleutelstudie

    About half of all ill health is linked to known risk factors; high blood pressure, air pollution, high blood sugar and smoking lead.

    Top single risks are SBP, PM, FPG, smoking

    Ondersteunt de studie de concrete bewering? Deels · Methodologische kwaliteit: hoog · Zekerheid van het bewijs: zie de totale beoordeling van de bewering

    Oorspronkelijke publicatie · Wetenschappelijke details

    Studie eenvoudig uitgelegd
    Wat wilden de onderzoekers te weten komen?

    Global burden 2023.

    Hoe werd de studie uitgevoerd?

    Modelling.

    Hoeveel mensen, dieren of monsters werden onderzocht?

    204 countries.

    Wat werd er werkelijk gevonden?

    Half of burden from known risks.

    Hoe groot was het waargenomen effect?

    1.27/2.80 billion DALYs.

    Wat betekenen de resultaten in het dagelijks leven?

    Many causes besides food.

    Wat zijn de beperkingen van de studie?

    Model-based.

    Wat zegt zij over de concrete bewering van Elawady?

    Contradicts food-only explanations.

    Gelden de resultaten voor Duitsland en Europa?

    High.

    Wat kan uitdrukkelijk niet uit deze studie worden afgeleid?

    Unmeasured causes.

    Wetenschappelijke details →

  • Environment matters more than genes for early death

    Argentieri MA et al.. Nat Med 2025 · PMID 39972219 · DOI 10.1038/s41591-024-03483-9
    Cohortonderzoekonafhankelijke controlesamenvatting (abstract) gecontroleerd★ sleutelstudie

    Lifestyle and living conditions explained 17% of variation in mortality, genes less than 2%; smoking and social factors led.

    Diet not among the strongest drivers of ageing/mortality in this analysis

    Ondersteunt de studie de concrete bewering? Deels · Methodologische kwaliteit: redelijk · Zekerheid van het bewijs: zie de totale beoordeling van de bewering

    Oorspronkelijke publicatie · Wetenschappelijke details

    Studie eenvoudig uitgelegd
    Wat wilden de onderzoekers te weten komen?

    Compare genes and environment.

    Hoe werd de studie uitgevoerd?

    UK Biobank cohort.

    Hoeveel mensen, dieren of monsters werden onderzocht?

    ~490,000 adults.

    Wat werd er werkelijk gevonden?

    Environment explains more.

    Hoe groot was het waargenomen effect?

    17 vs <2 points.

    Wat betekenen de resultaten in het dagelijks leven?

    Disease is mostly not fate, but food is only one part.

    Wat zijn de beperkingen van de studie?

    Observational.

    Wat zegt zij over de concrete bewering van Elawady?

    Partly supports, partly contradicts.

    Gelden de resultaten voor Duitsland en Europa?

    Moderate-high.

    Wat kan uitdrukkelijk niet uit deze studie worden afgeleid?

    Role of food contaminants.

    Wetenschappelijke details →

Studies met gemengde of onduidelijke resultaten (1)

  • European Code Against Cancer 2026: diet advice

    Leitzmann MF et al.. Mol Oncol 2026 · PMID 41542809 · DOI 10.1002/1878-0261.70201
    Richtlijn / standpuntonafhankelijke controlesamenvatting (abstract) gecontroleerd★ sleutelstudie

    Europe's cancer code advises eating whole grains, vegetables, legumes and fruit and limiting processed meat, sugary drinks and ultra-processed food.

    Diet is an important but not the sole modifiable cancer risk

    Ondersteunt de studie de concrete bewering? Deels · Methodologische kwaliteit: hoog · Zekerheid van het bewijs: zie de totale beoordeling van de bewering

    Oorspronkelijke publicatie · Wetenschappelijke details

    Studie eenvoudig uitgelegd
    Wat wilden de onderzoekers te weten komen?

    Update EU cancer prevention advice.

    Hoe werd de studie uitgevoerd?

    Expert review.

    Hoeveel mensen, dieren of monsters werden onderzocht?

    Not applicable.

    Wat werd er werkelijk gevonden?

    Plant-rich diet, less processed meat and sugary drinks.

    Hoe groot was het waargenomen effect?

    Not applicable.

    Wat betekenen de resultaten in het dagelijks leven?

    Clear, evidence-based prevention rules.

    Wat zijn de beperkingen van de studie?

    Mostly observational evidence.

    Wat zegt zij over de concrete bewering van Elawady?

    Supports parts of the system and contradicts its legume/vegetable bans.

    Gelden de resultaten voor Duitsland en Europa?

    High.

    Wat kan uitdrukkelijk niet uit deze studie worden afgeleid?

    Effects of the Tayebat lists themselves.

    Wetenschappelijke details →

Regionale context

Duitsland / EU

Same global evidence.

Egypte

Same.

Wat geldt in mijn land?

Algemene wetenschappelijke beoordeling

Mogelijk waar Een ongezonde voeding is een van de belangrijkste oorzaken van chronische ziekten, maar de nieuwste wereldwijde analyses plaatsen hoge bloeddruk, luchtvervuiling en tabak ervóór, dus 'de eerste oorzaak' overdrijft het bewijs.

Deze uitspraak betreft biologische of medische verbanden. De wetenschappelijke beoordeling hierboven geldt ongeacht het land; landspecifieke gegevens over voedingsmiddelen veranderen haar niet.

Referenties

  1. Health effects of dietary risks in 195 countries, 1990-2017: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017.. GBD 2017 Diet Collaborators. Lancet 2019 · PMID 30954305 · DOI 10.1016/S0140-6736(19)30041-8
  2. Global burden of 87 risk factors in 204 countries and territories, 1990-2019: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019.. GBD 2019 Risk Factors Collaborators. Lancet 2020 · PMID 33069327 · DOI 10.1016/S0140-6736(20)30752-2
  3. The global burden of cancer attributable to risk factors, 2010-19: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019.. GBD 2019 Cancer Risk Factors Collaborators. Lancet 2022 · PMID 35988567 · DOI 10.1016/S0140-6736(22)01438-6
  4. Global burden and strength of evidence for 88 risk factors in 204 countries and 811 subnational locations, 1990-2021: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2021.. GBD 2021 Risk Factors Collaborators. Lancet 2024 · PMID 38762324 · DOI 10.1016/S0140-6736(24)00933-4
  5. Burden of 375 diseases and injuries, risk-attributable burden of 88 risk factors, and healthy life expectancy in 204 countries and territories, including 660 subnational locations, 1990-2023: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2023.. GBD 2023 Disease and Injury and Risk Factor Collaborators. Lancet 2025 · PMID 41092926 · DOI 10.1016/S0140-6736(25)01637-X
  6. Integrating the environmental and genetic architectures of aging and mortality.. Argentieri MA et al.. Nat Med 2025 · PMID 39972219 · DOI 10.1038/s41591-024-03483-9
  7. European Code Against Cancer, 5th edition - diet, excess body weight, physical activity, sedentary behavior, breastfeeding, and cancer.. Leitzmann MF et al.. Mol Oncol 2026 · PMID 41542809 · DOI 10.1002/1878-0261.70201

← Terug naar het overzicht