Roken (en vergelijkbare blootstellingen) moet niet de schuld krijgen van kanker; alleen massale blootstellingen zoals in Hiroshima veroorzaken kanker, en er bestaat 'niet zoiets als vroegtijdig overlijden' door roken.
Oorspronkelijke uitspraak
اصل التدخين هو اللي جاب السرطان اصل المايكروويف هو اللي جاب السرطان اصل السرطان جه من الدخان اصل السرطان جه من اكل المواد الحافظه اصل السرطان ايه يا عم مالك في ايه
letterlijk volgens de bron. Vertaling door het project; de Arabische formulering is bepalend.
Vertaling
Roken (en vergelijkbare blootstellingen) moet niet de schuld krijgen van kanker; alleen massale blootstellingen zoals in Hiroshima veroorzaken kanker, en er bestaat 'niet zoiets als vroegtijdig overlijden' door roken.
Herkomst
- Bronstatus
- Videotranscript (eigen woorden)
- Toeschrijving
- Elawady (machine transcript)
- Video
- السرطان ١ (Bron openen)
- Gepubliceerd
- 26 januari 2025
- Tijdstempel
- 0:24:03 (plaats in de automatische YouTube-ondertiteling van de oorspronkelijke video; bevestigt waar de woorden voorkomen, niet wie spreekt)
- Onzekerheid over de toeschrijving
- Archive transcript (YouTube CC or AI-generated); no timestamps; spelling errors of the machine transcript are kept verbatim; wording may deviate from the spoken words.
- Betrokken bevolkingsgroep
General
- Geografische beperking door Elawady
none found
Afwijkende bronversies
السجائر بتسبب اه عق وبتسبب موت مبكر حتى ده كفر ما فيش حاجه اسمها موت مبكر
- Bronstatus
- Videotranscript (eigen woorden)
- Toeschrijving
- Elawady (machine transcript)
- Video
- Dr Diaa Al Awady د ضياء العوضي is live! من الجرثومة الي السكر؟!! (Bron openen)
- Gepubliceerd
- 7 december 2025
- Tijdstempel
- 0:27:42 (plaats in de automatische YouTube-ondertiteling van de oorspronkelijke video; bevestigt waar de woorden voorkomen, niet wie spreekt)
Wetenschappelijke beoordeling
Onwaar – De uitspraak is in strijd met het robuuste bewijs.
Zekerheid van het bewijs: hoog – Het is zeer onwaarschijnlijk dat verder onderzoek de beoordeling verandert.
1. Wat werd er beweerd?
Rejecting the view that smoking causes cancer; dismissing early death from smoking.
2. Wat is aantoonbaar juist?
Microwave ovens are not an established cause of cancer (no evidence reviewed suggesting they are); the claim about massive radiation doses causing cancer is correct.
3. Wat is onjuist of overdreven?
Continuing smokers died about 10 years earlier than non-smokers; stopping at 30 avoided almost all excess risk (I-CAN-01). Smoking accounts for 19.3% of cancer cases and 28.5% of cancer deaths in the US (I-CAN-02) and is the leading risk factor for cancer deaths globally (I-CAN-03). Smoking also multiplies radiotherapy harms (I-CHM-06).
4. Wat blijft onduidelijk?
Nothing material; smoking is one of the best-established causes of cancer. Egypt-specific attributable fractions were not reviewed.
5. Welke studies ondersteunen het?
None. The side remark that massive radiation exposure causes cancer is correct but does not support dismissing smoking.
6. Welke studies spreken het tegen?
7. Wat geldt voor Duitsland en Europa?
Tobacco control is central in EU cancer prevention.
8. Wat is er bekend over Egypte?
Tobacco use is common in Egypt (not quantified here); the evidence applies.
9. Welke praktische conclusie is passend?
Niet roken en stoppen met roken behoren tot de meest effectieve manieren om kanker te voorkomen.
Details van de beoordeling
- Onderbouwing van de zekerheid van het bewijs
Smoking is one of the best-established human carcinogens with 50-year cohort data and population-level attributable fractions.
- Kwaliteit van de bron
Machine transcripts; ironic tone possible but meaning clear in context.
- Regionale overdraagbaarheid
High.
- Regionale reikwijdte van de bewering
- algemeen (biologisch/medisch)
- Laatst gecontroleerd
- 26 oktober 2026 voorlopig
Wetenschappelijk bewijs in detail
Wetenschappelijk weerlegd – Bewijs van hoge kwaliteit toont het tegendeel aan, of de bewering is in strijd met goed onderbouwde fysiologie.
Onderzoeksvraag: Does smoking cause cancer and premature death, and do only massive exposures (as in Hiroshima) cause cancer?
Onderzoeksvraag in detail (PECO)
- Populatie
- General population, incl. Egypt
- Interventie of blootstelling
- Tobacco smoking; ionising radiation at various doses
- Vergelijking
- Never smoking; low/no dose
- Geografische reikwijdte
- universal biology; Egyptian data checked
- Uitkomstmaten
- Cancer incidence
- All-cause mortality
- Dose-response
Studieresultaten zoals door de auteurs gerapporteerd. Onze beoordeling volgt hieronder.
Wat pleit voor de bewering?
Er werd geen bewijs van hoge kwaliteit gevonden dat de bewering ondersteunt.
Wat pleit tegen de bewering?
Smokers die about ten years earlier; quitting gives years back
Doll R et al.. BMJ 2004 · PMID 15213107 · DOI 10.1136/bmj.38142.554479.AE Cohortonderzoeksamenvatting (abstract) gecontroleerd50-year cohort of British doctors.
- Werkelijk resultaat
- Continuing smokers died about 10 years earlier; quitting at 30 avoided almost all excess risk (as recorded)
- Methodologische kwaliteit
- high (cohort)
- Relevantie
- direct
- Beperkingen
- Male doctors only.
Smoking and bladder cancer in Alexandria
Bedwani R et al.. Int J Cancer 1997 · PMID 9334811 · DOI 10.1002/(sici)1097-0215(19970926)73:1<64::aid-ijc11>3.0.co;2-5 Patiënt-controleonderzoeksamenvatting (abstract) gecontroleerdnieuw toegevoegdEgyptian case-control study.
- Werkelijk resultaat
- Current smokers OR 6.6 (3.1-13.9) for bladder cancer; ~75% of male cases attributable
- Methodologische kwaliteit
- moderate
- Relevantie
- direct, Egypt-specific
- Beperkingen
- Small, older.
Cancer in Hiroshima and Nagasaki survivors
Grant EJ et al.. Radiat Res 2017 · PMID 28319463 · DOI 10.1667/RR14492.1 Cohortonderzoeksamenvatting (abstract) gecontroleerdnieuw toegevoegdA-bomb survivors cohort.
- Werkelijk resultaat
- Significant radiation dose response down to 0-100 mGy
- Methodologische kwaliteit
- high
- Relevantie
- direct for 'only massive exposures'
- Beperkingen
- Low-dose shape uncertain.
Wat zegt het totale bewijs?
Redactionele beoordeling op basis van de bovenstaande studies – zelf geen studieresultaat.
Welk standpunt is beter onderbouwd?
Smoking is a proven major cause of cancer and premature death, including in Egypt; radiation causes cancer also below 'massive' doses.
Waarom sommige studies zwaarder wegen
Long-term cohorts with dose-response and cessation benefit; honest supporting search found no study suggesting smoking does not cause cancer.
Is een oorzakelijk verband aangetoond? Ja, aangetoond Bradford Hill criteria met: strength, dose-response, temporality, reversibility after quitting, consistency across populations.
Resterende onzekerheid
None material.
Gerechtvaardigde conclusie
This claim is false.
Hangt dit af van het land?
- Algemene biologische effecten
- Universal human biology; applies in Egypt, Germany and elsewhere.
- Eetgewoonten
- Waterpipe (shisha) use is common in Egypt; in the Alexandria study cigarette smoking, not waterpipe, drove bladder cancer risk (I-CAN-124).
- Herkomst van het voedingsmiddel
- Not relevant.
- Contaminanten
- Not relevant.
- Nationale productieomstandigheden
- Not relevant.
- Wettelijke regels
- Not relevant.
- Werkelijke monitoringgegevens
- Egyptian case-control data available (I-CAN-124).
Een regionaal verschil dat de conclusie verandert, wordt niet ondersteund door robuuste gegevens.
Statistische hercontrole
- CI log-symmetry of ORs – Symmetric (ratios 1.03, 0.99); wide intervals due to small sample. herberekend
- Share of radiation-associated cancers; low-dose evidence – 4.4%; significant dose response at 0-100 mGy. herberekend
Zekerheid van het totale bewijs (GRADE, vereenvoudigd)
- Belangrijkste uitkomstmaat
- Smoking and cancer/premature death
- Startniveau
- laag (observationele studies)
- Redenen voor opwaardering
- large effect
- dose-response
- consistency
- Resultaat
- hoog
Vereenvoudigde beoordeling door één beoordelaar, volgens de GRADE-benadering; geen formeel GRADE-panel. GRADE beoordeelt het geheel van het bewijs voor één uitkomstmaat, niet afzonderlijke studies.
Gecontroleerde klinische richtlijnen en officiële standpunten
- WHO: Cancer - fact sheet (2026) · Oorspronkelijke publicatie
About 38% of cancers can be prevented by avoiding risk factors (tobacco, alcohol, unhealthy diet, inactivity, air pollution); about 10% are attributable to infections; many cancers can be cured if detected early and treated effectively.
Zoekstrategie
Gedocumenteerde literatuurzoekacties voor deze controle (zoekstrings in de oorspronkelijke databasesyntaxis).
| Database | Datum | Zoekopdracht | Gezocht naar | Treffers | Opgenomen |
|---|---|---|---|---|---|
| Europe PMC | 26 oktober 2026 | TITLE:"Solid Cancer Incidence among the Life Span Study of Atomic Bomb Survivors" | beide richtingen | 4 | |
| Europe PMC | 26 oktober 2026 | (smoking OR tobacco OR shisha OR waterpipe) AND (Egypt OR Egyptian) AND (cancer) AND (risk OR "case-control" OR attributable) | tegensprekend bewijs | 10259 | |
| Europe PMC | 26 oktober 2026 | (smoking) AND (cancer) AND ("no association" OR "not associated" OR "does not cause") AND (lung) AND (meta-analysis) | ondersteunend bewijs | 51064 | |
| Europe PMC | 26 oktober 2026 | TITLE:(Egypt OR Egyptian) AND TITLE:(smoking OR tobacco OR cigarette OR shisha OR waterpipe) AND (cancer OR carcinoma) | tegensprekend bewijs | 22 | |
| Europe PMC | 26 oktober 2026 | (Tayebat OR Tayibat OR Elawady OR "El-Awady diet" OR "Al-Awady") | beide richtingen | 377 | |
| PubMed | 26 oktober 2026 | (smoking[ti]) AND (cancer[ti]) AND ("no association"[tiab] OR "not associated"[tiab]) AND (cohort[tiab]) AND lung[tiab] | ondersteunend bewijs | 27 | |
| PubMed | 26 oktober 2026 | (smoking[ti] OR tobacco[ti]) AND (cancer[ti]) AND (Egypt[tiab] OR Egyptian[tiab]) | tegensprekend bewijs | 10 |
Hoe grondig werd dit gecontroleerd?
8 gekoppelde studies: 1 gecontroleerd in de volledige tekst (waarvan 1 met een gestructureerde beoordeling van het risico op bias), 7 op basis van de samenvatting, 0 alleen bibliografisch. Er heeft nog geen formele beoordeling door twee onafhankelijke beoordelaars en geen onafhankelijke controle door menselijke deskundigen plaatsgevonden.
Laatste wetenschappelijke controle: 26 oktober 2026
Geschiedenis van het oordeel
In eenvoudige taal
In een video maakte Dr. Diaa het idee belachelijk dat roken kanker veroorzaakt, en elders zei hij dat er geen 'vroegtijdig overlijden' door roken bestaat. Dat klopt niet. Een onderzoek van 50 jaar bij Britse artsen liet zien dat rokers ongeveer tien jaar eerder overleden, en dat stoppen met roken de meeste van deze jaren teruggaf. Roken veroorzaakt ongeveer één op de vijf kankers en meer dan een kwart van de sterfgevallen door kanker in de VS.
Studies over deze bewering
Studies die de bewering ondersteunen (0)
Geen studies in deze groep.
Studies die de bewering tegenspreken of beperken (8)
-
Smokers die about ten years earlier; quitting gives years back
Doll R et al.. BMJ 2004 · PMID 15213107 · DOI 10.1136/bmj.38142.554479.AECohortonderzoekonafhankelijke controlesamenvatting (abstract) gecontroleerd★ sleutelstudieSmoking tripled death rates; stopping at 30 avoided almost all the excess risk.
Smoking causes cancer and early death
Ondersteunt de studie de concrete bewering? Nee · Methodologische kwaliteit: hoog · Zekerheid van het bewijs: zie de totale beoordeling van de bewering
Oorspronkelijke publicatie · Wetenschappelijke details
Studie eenvoudig uitgelegd
- Wat wilden de onderzoekers te weten komen?
Measure smoking hazards over 50 years.
- Hoe werd de studie uitgevoerd?
Prospective cohort.
- Hoeveel mensen, dieren of monsters werden onderzocht?
34,439 doctors.
- Wat werd er werkelijk gevonden?
Smokers die ~10 years earlier.
- Hoe groot was het waargenomen effect?
3-fold mortality.
- Wat betekenen de resultaten in het dagelijks leven?
Stopping smoking at any age helps.
- Wat zijn de beperkingen van de studie?
Men only.
- Wat zegt zij over de concrete bewering van Elawady?
Contradicts smoking dismissal.
- Gelden de resultaten voor Duitsland en Europa?
High.
- Wat kan uitdrukkelijk niet uit deze studie worden afgeleid?
Effects of other tobacco products.
-
Four in ten cancers in the USA are linked to avoidable risk factors, led by smoking
Islami F et al.. CA Cancer J Clin 2024 · PMID 38990124 · DOI 10.3322/caac.21858Risicobeoordelingonafhankelijke controlesamenvatting (abstract) gecontroleerd★ sleutelstudieSmoking accounted for 19% of cancers and 29% of cancer deaths; excess weight and alcohol followed.
Smoking leading cause
Ondersteunt de studie de concrete bewering? Deels · Methodologische kwaliteit: redelijk · Zekerheid van het bewijs: zie de totale beoordeling van de bewering
Oorspronkelijke publicatie · Wetenschappelijke details
Studie eenvoudig uitgelegd
- Wat wilden de onderzoekers te weten komen?
Estimate preventable cancers.
- Hoe werd de studie uitgevoerd?
PAF analysis.
- Hoeveel mensen, dieren of monsters werden onderzocht?
US 2019.
- Wat werd er werkelijk gevonden?
40% of cases attributable.
- Hoe groot was het waargenomen effect?
Smoking 19.3%/28.5%.
- Wat betekenen de resultaten in het dagelijks leven?
Not smoking, healthy weight, less alcohol and a diet with fibre, fruit and vegetables lower risk.
- Wat zijn de beperkingen van de studie?
Model assumptions.
- Wat zegt zij over de concrete bewering van Elawady?
Diet matters but is not the main cause.
- Gelden de resultaten voor Duitsland en Europa?
Moderate.
- Wat kan uitdrukkelijk niet uit deze studie worden afgeleid?
Individual cause.
-
Smoking, alcohol and excess weight lead global avoidable cancer deaths
GBD 2019 Cancer Risk Factors Collaborators. Lancet 2022 · PMID 35988567 · DOI 10.1016/S0140-6736(22)01438-6Risicobeoordelingonafhankelijke controlevolledige tekst, gestructureerde beoordeling van het risico op bias44% of cancer deaths worldwide in 2019 were attributable to known risk factors, smoking first; diet accounted for about 5-6% of cancer burden.
Smoking leading
Ondersteunt de studie de concrete bewering? Deels · Methodologische kwaliteit: redelijk · Zekerheid van het bewijs: zie de totale beoordeling van de bewering
Oorspronkelijke publicatie · Wetenschappelijke details
Studie eenvoudig uitgelegd
- Wat wilden de onderzoekers te weten komen?
Global attributable cancer burden.
- Hoe werd de studie uitgevoerd?
GBD modelling.
- Hoeveel mensen, dieren of monsters werden onderzocht?
204 countries.
- Wat werd er werkelijk gevonden?
4.45 million cancer deaths (44.4%) attributable to modelled risks in 2019; tobacco 33.9% of male and 10.7% of female cancer DALYs; dietary risks 5.9% and 5.1%.
- Hoe groot was het waargenomen effect?
4.45 million deaths.
- Wat betekenen de resultaten in het dagelijks leven?
Avoid tobacco and alcohol, keep healthy weight.
- Wat zijn de beperkingen van de studie?
Model-based estimates; sparse data in many countries; infections and UV not included.
- Wat zegt zij over de concrete bewering van Elawady?
Diet is one factor among several.
- Gelden de resultaten voor Duitsland en Europa?
High.
- Wat kan uitdrukkelijk niet uit deze studie worden afgeleid?
That the remaining 56% of cancer deaths have no external cause (infections and UV were not modelled); individual risk for a given person.
-
With modern techniques, radiotherapy's heart and lung risks are small for non-smokers
Taylor C et al.. J Clin Oncol 2017 · PMID 28319436 · DOI 10.1200/JCO.2016.72.0722Meta-analyseonafhankelijke controlesamenvatting (abstract) gecontroleerd★ sleutelstudieAbout 0.3% risk of radiation-related heart death or lung cancer in non-smokers, higher in smokers.
Smoking multiplies RT harms
Ondersteunt de studie de concrete bewering? Deels · Methodologische kwaliteit: hoog · Zekerheid van het bewijs: zie de totale beoordeling van de bewering
Oorspronkelijke publicatie · Wetenschappelijke details
Studie eenvoudig uitgelegd
- Wat wilden de onderzoekers te weten komen?
Estimate absolute RT risks.
- Hoe werd de studie uitgevoerd?
Dose review + IPD meta-analysis.
- Hoeveel mensen, dieren of monsters werden onderzocht?
40,781 women.
- Wat werd er werkelijk gevonden?
Small absolute risks; smoking key.
- Hoe groot was het waargenomen effect?
Cardiac mortality RR 1.30.
- Wat betekenen de resultaten in het dagelijks leven?
Stop smoking before/after radiotherapy.
- Wat zijn de beperkingen van de studie?
Smoking modelled.
- Wat zegt zij over de concrete bewering van Elawady?
Puts Darby in perspective.
- Gelden de resultaten voor Duitsland en Europa?
High.
- Wat kan uitdrukkelijk niet uit deze studie worden afgeleid?
Individual dose-specific risk.
-
Cancer death rates in the USA keep falling
Siegel RL et al.. CA Cancer J Clin 2024 · PMID 38230766 · DOI 10.3322/caac.21820Overigonafhankelijke controlesamenvatting (abstract) gecontroleerdMore than 4 million cancer deaths averted since 1991 thanks to less smoking, earlier detection and better treatment.
Smoking reduction credited
Ondersteunt de studie de concrete bewering? Nee · Methodologische kwaliteit: redelijk · Zekerheid van het bewijs: zie de totale beoordeling van de bewering
Oorspronkelijke publicatie · Wetenschappelijke details
Studie eenvoudig uitgelegd
- Wat wilden de onderzoekers te weten komen?
Report cancer statistics.
- Hoe werd de studie uitgevoerd?
Registry data.
- Hoeveel mensen, dieren of monsters werden onderzocht?
US population.
- Wat werd er werkelijk gevonden?
Declining mortality.
- Hoe groot was het waargenomen effect?
>4 million deaths averted.
- Wat betekenen de resultaten in het dagelijks leven?
Prevention and treatment both work.
- Wat zijn de beperkingen van de studie?
Descriptive.
- Wat zegt zij over de concrete bewering van Elawady?
Benefit context.
- Gelden de resultaten voor Duitsland en Europa?
Moderate.
- Wat kan uitdrukkelijk niet uit deze studie worden afgeleid?
Share due to treatment alone.
-
Cancer in Hiroshima and Nagasaki survivors
Grant EJ et al.. Radiat Res 2017 · PMID 28319463 · DOI 10.1667/RR14492.1Cohortonderzoekonafhankelijke controlesamenvatting (abstract) gecontroleerd★ sleutelstudieRadiation raised solid cancer risk even at doses of 0-100 mGy; most cancers in survivors were due to other causes.
Radiation risk not restricted to massive doses; smoking an independent factor
Ondersteunt de studie de concrete bewering? Nee · Methodologische kwaliteit: hoog · Zekerheid van het bewijs: zie de totale beoordeling van de bewering
Oorspronkelijke publicatie · Wetenschappelijke details
Studie eenvoudig uitgelegd
- Wat wilden de onderzoekers te weten komen?
Radiation dose and cancer.
- Hoe werd de studie uitgevoerd?
Cohort, 1958-2009.
- Hoeveel mensen, dieren of monsters werden onderzocht?
105,444 people.
- Wat werd er werkelijk gevonden?
Dose-related increase, also at low doses.
- Hoe groot was het waargenomen effect?
ERR 0.64/Gy (women).
- Wat betekenen de resultaten in het dagelijks leven?
Not only massive exposures matter.
- Wat zijn de beperkingen van de studie?
Low-dose shape uncertain.
- Wat zegt zij over de concrete bewering van Elawady?
Contradicts 'only Hiroshima-like exposures'.
- Gelden de resultaten voor Duitsland en Europa?
High.
- Wat kan uitdrukkelijk niet uit deze studie worden afgeleid?
Smoking effects (adjusted, not studied).
-
Smoking and bladder cancer in Alexandria
Bedwani R et al.. Int J Cancer 1997 · PMID 9334811 · DOI 10.1002/(sici)1097-0215(19970926)73:1<64::aid-ijc11>3.0.co;2-5Patiënt-controleonderzoekonafhankelijke controlesamenvatting (abstract) gecontroleerdEgyptian men who smoked had 4-7 times the odds of bladder cancer; risk fell after quitting.
Egyptian data: smoking explains ~75% of male bladder cancer
Ondersteunt de studie de concrete bewering? Nee · Methodologische kwaliteit: redelijk · Zekerheid van het bewijs: zie de totale beoordeling van de bewering
Oorspronkelijke publicatie · Wetenschappelijke details
Studie eenvoudig uitgelegd
- Wat wilden de onderzoekers te weten komen?
Smoking and bladder cancer in Egypt.
- Hoe werd de studie uitgevoerd?
Case-control.
- Hoeveel mensen, dieren of monsters werden onderzocht?
151 cases, 157 controls.
- Wat werd er werkelijk gevonden?
Strong dose-related risk.
- Hoe groot was het waargenomen effect?
OR 6.6 current smokers.
- Wat betekenen de resultaten in het dagelijks leven?
Smoking causes cancer in Egypt too.
- Wat zijn de beperkingen van de studie?
Small, older.
- Wat zegt zij over de concrete bewering van Elawady?
Contradicts the claim.
- Gelden de resultaten voor Duitsland en Europa?
Regional.
- Wat kan uitdrukkelijk niet uit deze studie worden afgeleid?
Current prevalence.
-
WHO: many cancers are preventable and curable
World Health Organization. who.int 2026Richtlijn / standpuntonafhankelijke controlesamenvatting (abstract) gecontroleerdAbout 38% of cancers can be prevented by avoiding risk factors, and many can be cured with early, effective treatment.
Tobacco a key risk factor
Ondersteunt de studie de concrete bewering? Nee · Methodologische kwaliteit: redelijk · Zekerheid van het bewijs: zie de totale beoordeling van de bewering
Oorspronkelijke publicatie · Wetenschappelijke details
Studie eenvoudig uitgelegd
- Wat wilden de onderzoekers te weten komen?
Summarise cancer facts.
- Hoe werd de studie uitgevoerd?
Agency fact sheet.
- Hoeveel mensen, dieren of monsters werden onderzocht?
Global.
- Wat werd er werkelijk gevonden?
Preventable external causes; curable with treatment.
- Hoe groot was het waargenomen effect?
38% preventable.
- Wat betekenen de resultaten in het dagelijks leven?
Avoid tobacco and alcohol; get treated early.
- Wat zijn de beperkingen van de studie?
Summary.
- Wat zegt zij over de concrete bewering van Elawady?
Contradicts 'not caused by external agents'.
- Gelden de resultaten voor Duitsland en Europa?
High.
- Wat kan uitdrukkelijk niet uit deze studie worden afgeleid?
Detailed estimates.
Geen enkele studie in deze groep is als sleutelstudie gemarkeerd.
Studies met gemengde of onduidelijke resultaten (0)
Geen studies in deze groep.
Regionale context
Duitsland / EU
Tobacco control is central in EU cancer prevention.
Egypte
Tobacco use is common in Egypt (not quantified here); the evidence applies.
Wat geldt in mijn land?
Algemene wetenschappelijke beoordeling
Onwaar Roken is een belangrijke, bewezen oorzaak van kanker en vroegtijdig overlijden.
Deze uitspraak betreft biologische of medische verbanden. De wetenschappelijke beoordeling hierboven geldt ongeacht het land; landspecifieke gegevens over voedingsmiddelen veranderen haar niet.
Referenties
- Mortality in relation to smoking: 50 years' observations on male British doctors.. Doll R et al.. BMJ 2004 · PMID 15213107 · DOI 10.1136/bmj.38142.554479.AE
- Proportion and number of cancer cases and deaths attributable to potentially modifiable risk factors in the United States, 2019.. Islami F et al.. CA Cancer J Clin 2024 · PMID 38990124 · DOI 10.3322/caac.21858
- The global burden of cancer attributable to risk factors, 2010-19: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019.. GBD 2019 Cancer Risk Factors Collaborators. Lancet 2022 · PMID 35988567 · DOI 10.1016/S0140-6736(22)01438-6
- Estimating the Risks of Breast Cancer Radiotherapy: Evidence From Modern Radiation Doses to the Lungs and Heart and From Previous Randomized Trials.. Taylor C et al.. J Clin Oncol 2017 · PMID 28319436 · DOI 10.1200/JCO.2016.72.0722
- Cancer statistics, 2024.. Siegel RL et al.. CA Cancer J Clin 2024 · PMID 38230766 · DOI 10.3322/caac.21820
- Solid Cancer Incidence among the Life Span Study of Atomic Bomb Survivors: 1958-2009.. Grant EJ et al.. Radiat Res 2017 · PMID 28319463 · DOI 10.1667/RR14492.1
- Epidemiology of bladder cancer in Alexandria, Egypt: tobacco smoking.. Bedwani R et al.. Int J Cancer 1997 · PMID 9334811 · DOI 10.1002/(sici)1097-0215(19970926)73:1<64::aid-ijc11>3.0.co;2-5
- Cancer - WHO fact sheet. World Health Organization. who.int 2026